Gri pazar sapması, ürünün sevk edildiği pazar ile kodunun okutulduğu yer karşılaştırılarak fark edilir. Ürün de etiket de gerçektir; yanlış olan yalnızca ürünün bulunduğu yerdir. Doğrulama sonucu bu durumda "orijinal" çıkar; sapmayı gösteren, sevk kaydı ile okutma kaydının yan yana konmasıdır.
Tipik örnek şudur: bir pazara farklı fiyat koşullarıyla sevk edilen parti, başka bir pazarda satışa çıkar. Bölge fiyatları bozulur, o pazarın yetkili distribütörü kendi bölgesinde markanın kendi ürünüyle rekabet etmek zorunda kalır. Bölge dışı satış ve paralel satış gibi diğer biçimleri ve adım adım tespiti kanal sapması rehberinde anlattık.
Doğrulama neden yetmez?
Kod okutulduğunda sistem "orijinal" der ve doğru söyler. Ürün markanın üretiminden çıkmıştır. Sapmayı görmek için ayrı bir bilgiye ihtiyaç vardır: bu kodun hangi pazara gönderildiği. O bilgi kayıtta yoksa, okutma ne kadar sık yapılırsa yapılsın sapma görünmez.
Hangi kayıtlar gerekir?
İki kayıt yeterlidir. Sevk kaydı, partinin ya da birimin hangi pazara ve hangi distribütöre gittiğini yazar. Okutma kaydı, kodun nerede ve ne zaman okutulduğunu yazar. Sevk kaydının üretimde planlanan hedef pazarla yetinmemesi, sevkiyat gerçekleştiği anda yazılması gerekir. Plan ile gerçekleşen sevkiyat çoğu zaman aynıdır; sapmanın başladığı yer ikisinin ayrıldığı yerdir.
Sapma kayıtta neye benzer?
Tek bir okutma bir şey söylemez. Tatildeki bir tüketici, hediye gelen bir ürün ya da iş seyahati aynı izi bırakır. Anlamlı olan, aynı partiden çok sayıda kodun o partinin hiç sevk edilmediği bir bölgede okutulmasıdır.
Bu iz kopya koddan da ayrılır. Kopyalanan kodda aynı numara farklı yerlerde defalarca okutulur. Sapmada ise her numara bir ya da birkaç kez okutulur, ama numaraların çoğu yanlış bölgededir. Kopya kodun nasıl anlaşıldığını seri numarası ile sorgulama yazısında anlattık.
Eşik nasıl belirlenir?
Her bölge için aynı eşik kullanılmaz. Sınır ticaretinin yoğun olduğu bölgelerde, turizm bölgelerinde ya da çevrimiçi satışın sınır ötesine gönderim yaptığı kanallarda beklenen dış okutma oranı daha yüksektir. Eşik birkaç dönemlik okutma verisine bakılarak her bölge için ayrı ayarlanır ve değiştirildiğinde gerekçesi kayda geçer.
Bulgu ne işe yarar?
Distribütörle yapılacak görüşmede genel bir şüpheyi dile getirmek ile hangi partiden kaç birimin hangi bölgede okutulduğunu göstermek farklı sonuç verir. İkincisi tartışmayı somut bir veriye taşır. Distribütör sözleşmesinde bölge kısıtı varsa, kayıt bu kısıtın işletilmesine dayanak olur. Bir satışın hukuken ihlal sayılıp sayılmadığı ise sözleşmeye ve ilgili mevzuata göre ayrıca değerlendirilir.
Tagvex kaydında sapma
Tagvex'te her ürün ya da parti kendine özgü bir numara taşır. Hat çıkışı, depo, distribütör ve bayi noktalarındaki sevk ve teslim alma kayıtları tek kayıtta toplanır; ürün telefon kamerasıyla okutulduğunda okutma da ülkesiyle birlikte bu kayda eklenir. Partiye ya da koda hedef pazar (ülke ya da ülke grubu) atanmışsa, bu pazarın dışında okunan kod pazar uyuşmazlığı tespiti olarak açılır. Tüketicinin gördüğü sonuç değişmez, çünkü ürün gerçektir; tespit yalnızca marka ekibinin panelinde görünür. Panelde hedef pazar ile okutulduğu ülke ürün ve parti bazında karşılaştırılır. Sevk edildiği bölgenin dışında ya da beklenmedik bir yerde okunan kodlar işaretlenir ve kanal sapmaları dönemsel olarak raporlanır.


