Dijital ürün pasaportuna (DPP) ürünün, ambalajının ya da eşlik eden belgenin üzerindeki bir veri taşıyıcıyla ulaşılır. ESPR'ye göre bu taşıyıcı lineer barkod, iki boyutlu kod ya da cihazla okunabilen başka bir otomatik tanımlama aracı olabilir. Hangi ürün grubunda hangi taşıyıcının kullanılacağını o grubun düzenlemesi belirleyecek. Tüketiciye açık bilgi söz konusu olduğunda öne çıkan seçenek, telefon kamerasının doğrudan açabildiği karekoddur.
Mevzuat taşıyıcıdan ne istiyor?
(AB) 2024/1781 sayılı ESPR'nin 10. maddesi taşıyıcı için şu şartları koyar:
- Kalıcı bir tanımlayıcıya bağlı olmalı. Taşıyıcı, ürünün benzersiz tanımlayıcısına ve onun üzerinden pasaporta götürür.
- Fiziksel olarak bulunmalı. Ürünün kendisinde, ambalajında ya da eşlik eden belgede.
- Standartlara uymalı. Taşıyıcı ve tanımlayıcı ISO/IEC 15459 serisine ya da uyumlaştırılmış standartlara uygun olmalı.
- Açık standartlara dayanmalı. Birlikte çalışabilir, makineyle okunabilir olmalı ve tek bir sağlayıcıya bağımlılık yaratmamalı.
Taşıyıcılar için uyumlaştırılmış standart EN 18220:2026'dır. Benzersiz tanımlayıcılar için EN 18219:2026 ile birlikte 15 Temmuz 2026'da (AB) 2026/1736 sayılı Uygulama Kararı ile AB Resmî Gazetesi'nde yer aldı. İşletmeci ayrıca bayi ve pazaryerlerine, talep ederlerse taşıyıcının ya da tanımlayıcının dijital kopyasını beş iş günü içinde ücretsiz vermek zorundadır.
Karekod, DataMatrix ve RFID nasıl karşılaştırılır?
| Taşıyıcı | Telefonla okuma | Güçlü yanı | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Karekod (QR), GS1 Digital Link ile | Kamera doğrudan açar | Tüketici, kasa ve depo aynı kodu okur | Kod alanı DataMatrix'e göre büyüktür |
| Data Matrix, GS1 Digital Link ile | Çoğu telefonda ek uygulama gerekir | Küçük ve silindirik yüzeylerde daha az yer kaplar | Tüketiciye açık bilgide okuma engeli olabilir |
| GS1 DataMatrix (veri dizisi) | Web adresi taşımaz | İlaç ve sağlıkta yerleşik, doğrudan parça işaretlemede yaygın | Pasaporta bağlantı için ayrı çözümleme gerekir |
| RFID (RAIN, EPC) | Tüketici telefonuyla genellikle okunmaz | Toplu ve görüş hattı gerektirmeyen okuma | Barkodla aynı seri numarasını taşımalıdır |
| NFC | Telefonla okunur | Etiket içine gizlenebilir | GS1'de 2026 itibarıyla tamamlayıcı taşıyıcı |
GS1 Avrupa'nın DPP belgesi, ESPR'nin karekodu açıkça andığını ve karekodun onaylanan taşıyıcılar arasında yer almasının çok muhtemel olduğunu belirtir. Karekodun GS1 Digital Link biçiminde olması aynı kodun kasada da okunmasını sağlar. Bu yapıyı GS1 Digital Link yazısında anlattık.
RFID kullanılacaksa nelere dikkat edilmeli?
RFID genellikle tek başına değil, barkodu tamamlayan bir taşıyıcı olarak kullanılır. GS1 Genel Spesifikasyonları, RFID bir GTIN barkodunu tamamladığında etikette SGTIN (GTIN ile seri numarası) kullanılmasını ve seri numarasının barkoddaki (21) değeriyle aynı olmasını şart koşar. GS1 ve RAIN Alliance'ın Temmuz 2025 tarihli ortak bildirisi, pasaportta RFID kullanımına tekstil, lastik ve mobilyadan başlanmasını öneriyor. Tüketicinin telefonuyla okuyamayacağı için RFID, tüketiciye açık bilginin tek yolu olarak seçilmemelidir.
Kod ürünün neresine konmalı?
Mevzuat üç yer sayar; seçim ürüne göre değişir:
- Ürünün kendisi: Pasaport ürünün ömrü boyunca erişilebilir olacaksa en sağlam yer. Kod yıkama, aşınma ya da ısı gibi kullanım koşullarına dayanmalıdır.
- Ambalaj: Ambalaj atıldığında taşıyıcı da gider. Kısa ömürlü ve ambalajıyla satılan ürünlerde uygun olabilir.
- Eşlik eden belge: Kullanım kılavuzu ya da garanti belgesi gibi. Belge ürünle birlikte kalmazsa erişim kopar.
Ürün düzenlemesi hangi yeri şart koşarsa o geçerlidir. Örneğin batarya düzenlemesi kodun bataryanın üzerine basılmasını, bu mümkün değilse ambalaja ve belgelere konmasını ister.
Hangi düzeyde kod basılacak?
Pasaport model, parti ya da tek tek ürün düzeyinde açılabilir; düzeyi ürün grubunun düzenlemesi belirler. Bu seçim hattaki işi doğrudan değiştirir:
- Model düzeyi: Aynı modelin her ambalajında aynı kod. Ambalaj baskısına eklenebilir.
- Parti düzeyi: Her partide değişen kod. Hatta parti değişiminde baskı ya da etiket güncellenir.
- Tek ürün düzeyi: Her birimde farklı kod. Hatta değişken veri baskısı ya da önceden basılmış seri etiket ve her birimin okutulup kayda bağlanması gerekir.
Tek ürün düzeyindeki pasaport, uygulama tüzüğüne göre partinin ve modelin tanımlayıcısına bağlanır. Parti ve seri numarası arasındaki farkı seri numarası doğrulama yazısında ele aldık.
Sahada en sık hangi hatalar yapılır?
- Kampanya karekodunu pasaport taşıyıcısı sanmak: adresinde ürün kimliği olmayan bir kod pasaporta götürmez.
- Ambalajda iki ayrı kod basıp ikisine farklı GTIN yazmak.
- Kodu katlanma çizgisine, kavisli yüzeye ya da şeffaf film altına yerleştirmek.
- Seri etiketleri basıp hattaki birimle eşleştirmeden sevk etmek.
- Alan adı değişince eski kodların açtığı adresleri yönlendirmemek.
Taşıyıcı ürünün gerçek olduğunu kanıtlar mı?
Hayır. Karekod, DataMatrix ya da RFID etiketi kopyalanabilir; kopyalanan kod da aynı pasaporta götürür. ESPR'nin 11. maddesi pasaport verisinin doğruluğunu ve bütünlüğünü şart koşar, ürünün üzerindeki kodun gerçek ürüne ait olduğunu değil. Kodun kopyalandığını anlamak için okumaların geçmişine bakmak gerekir. Bu ayrımı uygulamasız doğrulama yazısında anlattık.
Tagvex bu hazırlıkta nerede durur?
Tagvex ürünleri parti ya da birim düzeyinde kopyalanmaya dirençli kodlarla numaralandırır, kodu mevcut etiket düzenine yerleştirir ve hat çıkışından bayiye kadar her el değişimini kaydeder. Kopyalanan bir kod okutulduğunda tekrarlanan okuma kayıtta görünür. Kayıtlar API ile ERP ve depo sistemlerine aktarılabilir. Pasaportun kendisini, DPP Kayıt Sistemi tescilini ya da GS1 numaralarını ise ürünü piyasaya sunan işletmeci ve firma önekiniz belirler; Tagvex kaydı bunların yerine geçmez. Pasaporta girecek veriyi toplama adımlarını pasaport hazırlığı yazısında özetledik.
Kaynaklar
- EUR-Lex, Regulation (EU) 2024/1781 (ESPR)
- EUR-Lex, Commission Implementing Decision (EU) 2026/1736
- EUR-Lex, Commission Implementing Regulation (EU) 2026/1778
- GS1 in Europe, GS1 Standards enabling the EU digital product passport, Release 2.2
- GS1 ve RAIN Alliance, DPP ortak bildirisi, 2025
- GS1 General Specifications, Release 26.0, 2026
